Natuurbeheerplannen: aandacht voor vegetatie én fauna
Bij de opmaak van natuurbeheerplannen voor overheden, natuurverenigingen en particuliere eigenaars besteden we niet alleen aandacht aan vegetaties en habitatdoelen. Ook faunagroepen zoals vogels, vleermuizen of bestuivers zoals dagvlinders worden mee in rekening gebracht.
Een belangrijk onderdeel van natuurbeheer in functie van bestuivers is het uitwerken van een doordacht graslandbeheer. De keuze van maaidata heeft immers een grote invloed op de aanwezigheid van nectarbronnen en waardplanten voor vlinders. Een grasland dat volledig en op het verkeerde moment wordt gemaaid, kan gedurende weken vrijwel ongeschikt worden voor veel insectensoorten.
Daarnaast kijken we steeds meer naar het landschap als geheel. Dagvlinders hebben behoefte aan variatie: zonnige plaatsen, beschutte zones, droge en natte delen, korte en hoge vegetaties. Door beheermaatregelen af te stemmen op die landschappelijke gradiënten ontstaat een robuuste omgeving waar soorten beter kunnen inspelen op extreme weersomstandigheden of veranderingen in het klimaat.
Biodiversiteitsactieplannen
Ook buiten natuurgebieden liggen kansen. Bedrijfsterreinen, kantoorzones en algemene urbane gebieden zoals openbaar domein in steden en gemeenten beslaan samen een aanzienlijk deel van onze open ruimte. Via biodiversiteitsactieplannen helpen we bedrijven om op een haalbare en praktische manier meer ruimte te creëren voor natuur.
Door onder meer het aanleggen van houtkanten, struwelen en bloemrijke graslanden, of door bestaande groenzones anders te beheren, versterken we de landschappelijke inpassing van het projectgebied. Vaak zijn relatief eenvoudige maatregelen al voldoende om een belangrijk verschil te maken. Zo kan het omzetten van frequent gemaaide gazons naar bloemrijke graslanden zorgen voor een sterke toename van nectarplanten, bestuivers en dagvlinders.
Waar mogelijk verkiezen we daarbij spontane ontwikkeling van bloemrijke vegetaties via aangepast maaibeheer. Wanneer dat niet haalbaar is, kan ook gericht worden ingezaaid. Het uiteindelijke doel blijft steeds hetzelfde: een duurzaam en soortenrijk leefgebied creëren dat een hoge ecologische waarde heeft.
Dagpauwoog
Beheerevaluaties: meten is weten
Goed natuurbeheer stopt niet bij de uitvoering van maatregelen. Daarom voeren we in verschillende gebieden met een lopende natuurbeheerplannen ook vegetatiemonitoringen uit. Op basis van de aanwezigheid en bedekkingsgraad van bepaalde soorten evalueren we of de gewenste natuurdoelen effectief worden bereikt.
Tijdens zulke beheerevaluaties kijken we niet alleen naar de ontwikkeling van vegetaties, maar ook naar de betekenis ervan voor fauna. Zijn er voldoende nectarbronnen aanwezig? Ontstaat voldoende variatie in vegetatiestructuur op landschapsschaal? Blijft er leefgebied aanwezig na beheerwerken? Kunnen soorten zich veilig door het gebied verplaatsen?
De resultaten vormen de basis om het beheer waar nodig bij te sturen. Zo blijft natuurbeheer een lerend proces dat inspeelt op nieuwe inzichten en veranderende omstandigheden.
Wat kun je zelf doen voor dagvlinders?
Ook op kleinere schaal kunnen we dagvlinders helpen. Daarbij speelt maaibeheer een grote rol.
Ecologisch maaibeheer vertrekt van het principe dat vegetaties niet voortdurend kort hoeven te zijn. Door minder frequent te maaien krijgen bloeiende planten de kans om nectar te produceren en kunnen insecten hun levenscyclus voltooien. Het bepalen van de optimale maaitijdstippen is bijna steeds maatwerk. Een algemene richtlijn is een eerste maaibeurt rond 15 juni en een tweede vanaf 15 september, waarbij maaisel steeds wordt afgevoerd.
Daarnaast is gefaseerd maaien een belangrijke techniek. Daarbij wordt nooit een volledig terrein in één keer gemaaid. Een deel (vuistregel 10 tot 20%) van de vegetatie blijft telkens staan zodat vlinders, bijen en andere insecten voedsel en beschutting blijven vinden. Bij een volgende maaibeurt kan een ander deel van het terrein worden aangepakt. Op die manier blijft er het hele jaar door geschikt leefgebied aanwezig.
Andere eenvoudige maatregelen zijn:
- kies voor bloemrijke graslanden in plaats van intensief beheerde gazons
- laat delen van bermen of groenzones langer staan
- voorzie voldoende inheemse nectarplanten
- behoud overgangen tussen grasland, struiken of bosrand
- creëer variatie in vegetatiehoogte en structuur
- vermijd dat grote oppervlakten tegelijk worden gemaaid
Corridor staat voor je klaar
Dagvlinders hebben nood aan bloemrijke, gevarieerde en goed beheerde leefgebieden. Met doordacht natuurbeheer kunnen we hun kansen versterken en tegelijk de bredere biodiversiteit ondersteunen.
Corridor begeleidt overheden, bedrijven en particuliere eigenaars graag bij natuurbeheerplannen, biodiversiteitsactieplannen en beheerevaluaties die daar concreet aan bijdragen.
Heideblauwtje
Bronnen
Lees het “Dagvlindermonitoring in Vlaanderen 2025”-rapport hier.
Lees het “Trends op basis van de dagvlindermeetnetten (2016 – 2025)”-rapport hier.